OŚWIETLENIE Zastosowanie oświetlenia sztucznego ma na celu uzupełnienie niedoboru światła naturalnego. Nie można jednak podać przepisu na moc i ilość punktów świetlnych, zależy to bowiem od wielkości zbiornika, intensywności oświetlenia naturalnego, pory roku i gatunków hodowanych ryb i roślin. Można jedynie podać następujące wskazówki. Pojawienie się po kilku lub kilkunastu tygodniach dużej ilości glonów zielo­nych wskazuje na zbyt intensywne oświetlenie — należy skrócić czas oświetle­nia sztucznego lub zasłonić zbiornik przed światłem naturalnym. Rozwój okrzemek tworzących nalot o zabarwieniu brunatnym dowodzi zbyt małej ilości światła. Zwiększamy wtedy intensywność lub czas oświetlenia. Również zbyt słaby lub nienaturalny wzrost roślin może wskazać na niedobór światła. Intensywność i czas oświetlania powinny być dobrane do gatunku ryby. Np. ryby, których ojczyzną są kraje tropikalne wymagają zazwyczaj około 12 godzin oświetlenia na dobę. Właściwe umiejscowienie punktów świetlnych ma decydujące znaczenie w uwydatnianiu barw ryb, gdyż wygląd niektórych gatunków zależy wy­łącznie od kąta i kierunku padania promieni świetlnych. Przy zastosowaniu niewłaściwego oświetlenia, nawet bardzo barwne ryby będą się wydawały blade i nieciekawe. Najbardziej korzystnym kierunkiem oświetlenia jest światło biegnące od góry z przodu, mniej korzystne (stosowane raczej jako uzupełnienie dość skąpego oświetlenia naturalnego) jest oświetlenie boczne. W razie konieczności stosowania oświetlenia bocznego należy starać się, by padało ono możliwie z przodu i góry (rys. 12). Natomiast światło skierowane od tyłu daje w więk­szości przypadków efekt prawie całkowitego zaniku barwy ryb. Jako źródło światła używane są normalne żarówki, żaróweczki latarkowe lub choinkowe, bądź lampy fluoryzujące, tzw. jarzeniówrki. Zastosowanie zwykłych żarówek ma następujące zalety: prosta i tania instalacja punktów świetlnych, oraz charakter światła odpowiadający rybom 1 roślinom. Ten rodzaj oświetlenia ma jednak również wady: w małych zbior­nikach trudno jest utrzymać właściwą temperaturę (np. przy zastosowaniu 2 żarówek 15 W, w zbiorniku o pojemności 30 1 temperatura wody może wzrosnąć o 3—4°C w ciągu 2—3 godzin), dość duży koszt eksploatacji przy oświetlaniu zbiorników, możliwość pęknięcia szyby nakrywowej na skutek rozgrzania przy zbyt małej odległości od żarówki. Sposób ten jest więc wygodny do oświetlenia zbiorników średniej wielkości : wzrost temperatury wody nie jest wtedy taki duży (1—2°C), wystarczają ża­rówki o mocy 15—40 W. W celu uniknięcia wzrostu temperatury stosuje się oświetlenie za pomocą żarówek latarkowych lub choinkowych połączonych szeregowo lub równolegle. W łączeniu szeregowym musimy zastosować odpowiednią do napięcia w sieci i napięcia pracy żaróweczki ich ilość. Np. gdy napięcie w sieci wynosi 220 V, a napięcie pracy (podane na podstawce żarówki) wynosi 6 V, ilość żarówek obliczamy: 220:6^37. Wadą tego systemu jest zagainięcie wszystkich żarówek w razie przepalenia się jednej i konieczność używania dużej ilości żarówek. Do łączenia równo­ległego konieczny jest transformator. Moc i napięcie wyjściowe transformatora dobieramy w zależności od potrzeb, np.: chcąc zainstalować 10 żarówek 6 woł-towych, o mocy 2 W każda, musimy mieć transformator o napięciu wyjściowym 6 V i minimum mocy 10-2 W = 20 W. Schemat połączenia pokazuje rys. 13 b. Sposób ten ma następujące zalety: unikamy wzrostu temperatury i pęknięcia szyby nakrywowej, możemy zastosować niewidkę ilość żarówek, nic gasną wszystkie żarówki w razie przepalenia się jednej, tania eksploatacja. Wady to konieczność dobrania odpowiedniego transformatora dla naszych celów, i co za tym idzie nieco większy koszt instalacji. Lampy fluoryzujące są około 5 razy wydaj­niejsze, tzn. 20 W daje prawie tyle światła W nowoczesnej akwarystyce coraz częściej stosuje się lampy fluoryzujące (jarzeniówki). Używanie ich jest dogodne ze względu na: zamianę prawie całej energii na światło, a więc uniknięcie wzrostu temperatury i pękania szyb, oraz znacznie większą wydajność świetlną. co zwykła żarówka 100 W. Światło to ma, pewne własności bakteriobójcze. Niedogodnością jest konieczność zainsta- Iowania specjalnych urządzeń tzn. startera Rys- 14- Schemat połączeń lampy i dławika. Schemat połączeń podany jest fluoryzującej na rys. 14. Uwaga: Przy oświetleniu jarzeniowym rośliny rosną znacznie wolniej, gdyż nie dostarcza ono pełnego zakresu promieniowania słonecznego. Ostatnio w handlu można spotkać jarzeniówki o nazwie „Flora", które mają charak­terystykę światła bardzo zbliżoną dla potrzeb roślin. Wadą ich jest różowe za­barwienie światła, co powoduje nienaturalny wygląd akwarium. Żarówki założone bez żadnej osłony rażą wzrok, a ponadto zbyt duża ilość światła zostaje rozproszona. Jako osłonę stosuje się najczęściej odpowiedniego kształtu reflektorki drewniane lub metalowe (patrz rys. 12), dla lepszego odbi­cia światła wyłożone są wewnątrz błyszczącym tworzywem lub pomalowane na srebrno. W przypadku stosowania reflektorów metalowych obowiązują te same zasady, jak przy doborze metalu na ramy akwarium i ochronie ich przed korozją.